Geschichte konkret

Vanaf oktober zetten de „Verein für Geschichte und Landeskunde von Osnabrück“ en het Museumsquartier hun gezamenlijke evenementenreeks „Geschichte konkret“ voort tot en met de jaarwisseling 2026/27. In wetenschappelijk onderbouwde lezingen worden het publiek het hele jaar door historische aspecten van de stad en de regio Osnabrück tussen de vroege moderne tijd en de moderne tijd gepresenteerd. De evenementen vinden telkens plaats in de lezingenzaal van het Museumsquartier. De toegang is gratis!
 
Donderdag 29 oktober 2026, 18.30 uur
„Vijanden van de grondwet bedreigen onze democratie“
Het „radicalenbesluit“ in Nedersaksen en de uitvoering ervan in Osnabrück van 1972 tot 1990
Wilfried Knauer, Hannover
Op aanbeveling van de minister-presidenten van de deelstaten en de bondskanselier van 28 januari 1972 moesten alle sollicitanten en werknemers in de openbare dienst worden gecontroleerd op hun „trouw aan de grondwet“. Zo werden tussen 1972 en 1990 alleen al in Nedersaksen op basis van deze aanbeveling, ook wel het „Radikalenerlass“ genoemd, meer dan 175.000 personen door de binnenlandse veiligheidsdienst gecontroleerd. Als gevolg van deze uitgebreide maatregelen van toezicht, registratie en ideologische screening hebben de wervingsinstanties meer dan 141 sollicitaties voor de openbare dienst afgewezen. Bovendien werden 62 ambtenaren en werknemers ontslagen wegens vermeend gebrek aan trouw aan de grondwet.
Alleen al in het toenmalige regeringsdistrict Osnabrück en vanaf 1978 in het regeringsdistrict Weser-Ems betrof dit ten minste 91 mannen en vrouwen, van wie de meesten hadden gesolliciteerd naar een baan als leraar. Tegen vijf personen die al in dienst waren, werden onderzoeks- en tuchtprocedures ingeleid, mede met het oog op ontslag. De lezing belicht voor het eerst aan de hand van de bronnen in het Landesarchiv van Nedersaksen deze regionale gevallen in detail.
 
Donderdag 19 november 2026, 18.30 uur
1950 tot 2025 – 75 jaar Emslandplan
Hoe een regio opnieuw werd uitgevonden
Christof Spannhoff, Lingen
Toen de Duitse Bondsdag op 5 mei 1950 unaniem het Emslandplan goedkeurde, gold het Emsland als het „armhuis van de republiek“. Veen- en heidelandschappen, een gebrek aan verkeerswegen, nauwelijks industrie en grote armoede kenmerkten de regio. Met een in de Bondsrepubliek ongekend stimuleringsprogramma moest daar verandering in komen. Meer dan vier decennia lang werden veengebieden ontgonnen, wegen en woonwijken aangelegd, landbouwbedrijven gestimuleerd en de voorwaarden geschapen voor de vestiging van nieuwe bedrijven.
De lezing beschrijft het ontstaan en de uitvoering van het Emslandplan en gaat in op de gevolgen ervan op de lange termijn. Ze laat zien hoe een structureel zwakke randregio uitgroeide tot een van de meest dynamische economische en leefgebieden van Noordwest-Duitsland – en welke sporen en nawerkingen dit eeuwproject tot op de dag van vandaag heeft achtergelaten.
 
Donderdag 14 januari 2027, 18.30 uur
De „Osnabrücker Mitteilungen 2026“ zijn er!
Voor veel geschiedenisliefhebbers behoort de verschijning van het nieuwste deel van de „Osnabrücker Mitteilungen“ tot de allerbeste hoogtepunten van het jaar. Om de nieuwste inzichten uit het historisch onderzoek naar onze regio niet alleen in stilte voor onszelf te ontdekken, maar ook in een levendige uitwisseling, nodigt de Historische Vereniging u van harte uit voor een gezellige avond. Het vers gedrukte 131e deel wordt in een feestelijke setting gepresenteerd. Het jaarboek bevat elf wetenschappelijke artikelen en vijftien recensies. Het spectrum reikt van de middeleeuwen tot de hedendaagse geschiedenis. Verheug u op een afwisselende geschiedenisles, waarin geselecteerde bijdragen kort en levendig worden gepresenteerd.
Aansluitend is er een gezellige receptie. U krijgt de gelegenheid om onder het genot van een glas wijn of sap met de auteurs in gesprek te komen en de avond in gezellig gezelschap af te sluiten.
 
Donderdag 18 februari 2027, 18.30 uur
10 generaties en nog geen einde
De familie Meyer en hun Hirsch-apotheek
Dr. Dieter Veldtrup, Osnabrück
Concurrentie kan de handel stimuleren. Maar wat te doen als de winkels te dicht bij elkaar liggen? Rond 1620 sloten de eigenaren van de tot dan toe enige apotheken in Osnabrück, die beide in de oude binnenstad lagen, een opmerkelijke overeenkomst: Deze voorzag niet alleen in een huwelijksverbond tussen de twee families, maar ook in de verhuizing van één van de apotheken naar de Nikolaiort, op de hoek met de Herrenteichsstraße.
Sindsdien is daar, op de voorheen lucratieve Salzmarkt, de Hirsch-Apotheke gevestigd, die sinds 1647 in de 10. generatie in het bezit is van één enkele familie en al 294 jaar ononderbroken wordt gerund door nakomelingen van de familie Meyer. Daarmee vestigt zij waarschijnlijk een record in Duitsland, dat het waard is om ook de vroege geschiedenis van de familie Meyer, die al sinds 1554 in Osnabrück aantoonbaar is, nader te bekijken. Dieter Veldtrup verweeft hun familiegeschiedenis met de stadsgeschiedenis van Osnabrück en belicht ook de medische zorg in crisistijden zoals tijdens de pest.
 
 
Donderdag 25 februari 2027, 18.30 uur
Justus Möser als verlichter in staatsdienst
Hervormingsprojecten in het prinsbisdom Osnabrück in de tweede helft van de 18e eeuw
Dr. Kathleen Burrey, Osnabrück
Als staatsman die zich aan de Verlichting verbonden voelde, opereerde Justus Möser (1720–1794) in het spanningsveld tussen de regering, de landstanden en het publiek. Aan de hand van de voorbeeldprojecten van Möser op het gebied van de muntwezen, de linnenhandel en de begrafeniswezen onderzoekt deze studie hoe hij binnen dit complexe netwerk van relaties zijn handelingsruimte benutte, uitbreidde en trachtte zijn projecten te realiseren. Op deze manier biedt het werk nieuwe perspectieven op de verhouding tussen de Verlichting en de politiek in het algemeen, die ter gelegenheid van de boekpresentatie van de Justus-Möser-Gesellschaft, een afdeling van de Historische Verein, als voorbeeld worden gepresenteerd.
Prof. dr. Siegrid Westphal van de Universiteit van Osnabrück zal de inleiding verzorgen.
 
Donderdag 18 maart 2027, 18.30 uur
Eén bisdom – twee geloofsrichtingen:
katholieken en lutheranen in het Osnabrückse land tussen 1648 en 1802
Dr. Tim Unger, Wiefelstede
Met de Vrede van Westfalen van 1648 en de Eeuwigdurende Capitulatie van 1650 werd het confessionele landschap in het bisdom Osnabrück vastgelegd: voortaan waren er katholieke, protestantse en biconfessionele parochies. Er was sprake van vrije godsdienstuitoefening in die zin dat elke ingezetene zich kon beroepen op de stand van zaken in het jaar 1624 („normaal jaar“). Ook het bisschopsambt werd ‚biconfessioneel‘: een protestantse bisschop volgde een katholieke op en omgekeerd.
Ondanks de Eeuwigdurende Capitulatie werden de bisdom tot 1802 gekenmerkt door confessionele conflicten. Deze beïnvloedden zowel het dagelijks leven ter plaatse – zoals de opvoeding van kinderen en feestdagen – als de politiek van het bisdom en het machtsevenwicht tussen de standen in de Landtag. De lezing gaat in op de vraag of de samenleving van de geloofsrichtingen in het bisdom kan worden geïnterpreteerd als een „gemeenschap in kerkelijke aangelegenheden“ (Hermann Hoberg), in zekere zin als een proto-oecumenisch model, of als een geschiedenis van voortdurende geschillen.
 
Donderdag 15 april 2027, 18.30 uur
Een leven tussen groen en bruin
De tuinarchitect en universitair docent Heinrich Friedrich Wiepking
Ursula Kellner, Hannover
De nalatenschap van Heinrich Friedrich Wiepking (1891–1973) maakt sinds 1977 deel uit van de collectie van het Niedersächsisches Landesarchiv in Osnabrück. Aangevuld met andere bronnen maakt het mogelijk om het leven van de tuinarchitect, landschapsontwerper en universitair docent te doorgronden – en te reconstrueren.
Sinds het einde van de Tweede Wereldoorlog was Osnabrück het middelpunt van het gezinsleven. Ondanks zijn medewerking aan het planningsapparaat van Himmler werd Wiepking door het hoofdcomité van Osnabrück gedenazificeerd en zette hij zijn carrière naadloos voort, tot in de deelstaatregering toe. Osnabrück heeft de Hogere Tuinbouwschool, tegenwoordig onderdeel van de Hogeschool Osnabrück, te danken aan zijn inzet.
De zogenaamde generatie van ’68 richtte de aandacht op Wiepkings betrokkenheid tijdens het nazitijdperk. De discussies ontaardden in een zwart-wit- of beter gezegd bruin-groen-beeld. Uit onderzoek naar Wiepking blijkt echter dat de werkelijkheid veel complexer is; hoe dun de grens tussen groen en bruin is en hoe gemakkelijk grenzen verschuiven.